لیله القدر

لیلة القدر و شب قدر، همان شبی است که در آن دست به دعا بر میداریم. سه اتفاق نزول یک باره قرآن، تقدیر زندگی یک ساله آینده انسانها و ضربت خوردن و شهادت مولای متقیان علی(ع) از اتفاقات شبهای قدر میباشد همچنین بخشش گناهان انسانها توسط خداوند متعال، رویکرد بزرگی است که در این شب رخ میدهد.اصولا نگاه ما به شب قدر از این منظر است که در این شب سرنوشت یکساله ما رقم خواهد خورد و در این شب است که تقریبا همه مسلمانان، شب زنده داری میکنند و بیشتر با حضور در مساجد و تکایا با خواندن ادعیه های متنوع ، طلب بخشش و مغفرت از خداوند میکنند و این شب را احیا میگیرند . بخشی از از این شب صرف عزاداری مولای متقیان علی(ع) میشود زیرا بر اساس احتمالی که شب قدر بین شبهای19و21و23رمضان باشد درست همین شبها متناسب با شهادت امام علی(ع) میباشد 19رمضان ضربت خوردن ایشان، 21رمضان شهادت و 23رمضان سومین روز شهادت امام علی(ع).گفته میشود خوارجی که قصد ترور امام علی، معاویه و عمروعاص را نموده بودند در کنار کعبه قسم یاد کرده بودند که در سحرگاه لیله القدر، نقشه خود را عملی کنند و اگر این روایت درست باشد. احتمال این که شب قدر همان شب 19رمضان باشد را تقویت میکند . اما شبهای 21و23وحتی27رمضان را نیز به عنوان شب قدر اعلام نموده اند .

در قرآن کریم درباره شب قدر چنین آمدهاست:به راستی که ما آن را در شب قدر فرو فرستادیم. و چه تو را به شب قدر آگاه تواند کرد. شب قدر از هزار ماه برتر است. در این شب فرشتگان و روح به اذن پروردگارشان از هر امر فرود میآیند. این شب تا صبحگاه «سلام» است. سوره قدر آیات ۱ تا ۵همچنین در این سوره به صراحت بیان شده که قرآن کریم در شب قدر نازل شده است: " انا انزلناه فی لیلة القدر. "

و نیز در سوره دخان آمدهاست:سوگند به کتاب روشنگر. به راستی ما آن را در شبی مبارک فرو فرستادیم زیرا که به حقیقت هشداردهنده بودیم. در آن شبی که هر امری با حکمت معین و ممتاز و جدا میگردد. تعیین آن امر البته از سوی ما خواهد بود، که ما رسولان را فرستنده بودیم. و این البته از رحمت و مهربانی پروردگار توست، به راستی او شنونده داناست. (سوره دخان آیات ۱ تا ۶)

در تفسیر نمونه حدیثی از پیغمبر اکرم (ص) نقل شده است که میفرمایند: خداوند شب قدر را به امت من بخشیده، و احدی از امتهای پیشین از این موهبت برخوردار نبودند.

شعر و ادبیات فارسی نیز از شب قدر بی بهره نماند و این شب در شعر كهن فارسی واژهی نامآشنايی است؛ شاعران كلاسيك ادب فارسی در اشعار خود بهوفور از اصطلاح «شب قدر» استفاده كرده اند که به برخی از آنها اشاره میشود

شب عاشقت لیلة القدر است/ چون تو بیرون کنی رخ از جلبیب( رودکی)

مطلع نور تجلی آفتابِ روی اوست/لیلة القدری که می گویند هست آن ، موی اوست( نسیمی )

شب قدرست و روز عيد زلف و روي اين تركان/ نميباشد دل ما را شكيب از روي اين تركان(اوحدی مراغه ای)

عارفان را ز روزه در شب قدر/ شود از فيض نور چهره چو بدر/ تو به روزي هلال عيد شوي/ ور به ماهي رسد قديد شوي /تو شكم بودهاي، از آني سست/ جان و دل باش، تا كه باشي چست/ هر كه روزش به فربهي باشد /چون شكم شد تهي، تهي باشد/ تن چو از خون ثقيل سنگ آيد/ دل ز بار بدن به تنگ آيد(اوحدی مراغه ای)

ملك و روح با تو و تو به خواب/ شب قدري، تو خويش را درياب (اوحدی مراغه ای)

چنين شب، گر مجال افتد كه با دلدار بنشيني/ شب قدرست و شبهاي چنين بيدار خوش باشد(اوحدی مراغه ای)

قنديل فروزي به شب قدر به مسجد/ مسجد شده چون روز و دلت چون شب يلدا/ قنديل ميفروز بياموز كه قنديل/ بيرون نبرد از دل بر جهل تو ظلما(ناصر خسرو)

اي كه نداني تو همي قدر شب/ سوره والليل بخوان از كتاب/ قدر شب اندر شب قدر است و بس/ برخوان آن سوره و معني بياب (ناصر خسرو)

از آنكه هست نشاط جهان ز رحمت حق /چو روز عيد و شب قدر شد صباح و مساش(سنایی غزنوی)

جاهش ز دهر چون مه عيد از صف نجوم/ ذاتش ز خلق چون شب قدر از مه صيام (خاقاني شرواني)

چه مبارک سحری بود و چه فرخنده شبی/ آن شب قدر که این تازه براتم دادند(حافظ)

آن شب قدری که گویند اهل خلوت امشب است/ یا رب این تاثیر دولت در کدامین کوکب است(حافظ)

شب قدری چنین عزیز و شریف/ با تو تا روز خفتنم هوس است(حافظ)

در شب قدر ار صبوحی کردهام عیبم مکن/ سرخوش آمد یار و جامی بر کنار طاق بود(حافظ)

همه به قدر تو كه كوتاه نخواهم كردن/ تا ببينم كه دهي تا شب قدرم ديدار (انوری)

امشب شب قدرتست بشتاب/ قدر شب قدر خويش درياب (نظامی)

آن كه گويند به عمري شب قدري باشد/ مگر آنست كه با دوست به پايان آرند (سعدی)

شب قدري بود كه دست دهد /عارفان را سماع روحاني/ رقص وقتي مسلمت باشد/ كستين بر دو عالم افشاني(سعدی)

تو را قدر اگر كس نداند چه غم؟/ شب قدر را ميندانند هم(سعدی)

به عزت شب قدر و شب حساب برات/ به حرمت شب آبستن و شب يلدا (عطار نیشابوری)

مکانت کشتی نوح است ای صدر/زَمانَت وَ الضُحی وَ لَیلَةُ الْقَدر (عطار)

شبی کان دلبر عیار با ماست/نه یک شب ، صد شب قدر است ما را (کلیات شمس)

برای دیدن این مقاله در قالب مصاحبه اینجا کلیک کنید

اسماعیل مجللی